Şirketler Hukuku Bağlamında Sürdürülebilirlik Kavramı ve Anonim Şirket Yönetim Kurulu Üyelerinin Hukuki Sorumluluğu

Dr. Pınar Başak Coşkun

İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ ve TEŞEKKÜR....................................................................................VII
KISALTMALAR CETVELİ........................................................................XXVII
GİRİŞ..........................................................................................................................1
I. KONUNUN TAKDİMİ..................................................................................1
II. İNCELEME PLANI, YÖNTEM VE KONUNUN
SINIRLANDIRILMASI.................................................................................5
BİRİNCİ BÖLÜM
SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK KAVRAMI VE
HUKUKİ ÇERÇEVESİ
I. SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK KAVRAMI..........................................................9
A. Sürdürülebilirlik Kavramının Tanımı ve Gelişimi ...............................9
1. Genel Olarak ........................................................................................9
2. Sürdürülebilirlik Kavramının Tarihsel Gelişimi..........................12
a. Kavramın Doğuşu ......................................................................12
b. Brundtland Raporu ve Kavramın Tanımı...............................15
c. Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansı
(Rio Konferansı) ........................................................................16
d. Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları.......18
3. Sürdürülebilirlik Kavramının Temel Unsur ve Özellikleri........20
a. Zamana ve Mekâna Yayılma.....................................................20
b. Sürdürülebilirliğin Çevresel, Sosyal ve Ekonomik
Boyutları.......................................................................................22
i. Üç Sütun Modeli .................................................................22
XIV
ii. Çevresel Boyut ve Gezegensel Sınırlar (Planetary
Boundaries) ...........................................................................25
iii. Sosyal Boyut.........................................................................27
iv. Ekonomik Boyut .................................................................28
B. Disiplinler Arası Bir Kavram Olarak Sürdürülebilirlik .....................29
1. Ekonomik Bir Kavram Olarak Sürdürülebilirlik.........................29
2. Hukuki Bir İlke Olarak Sürdürülebilirlik......................................35
a. Sürdürülebilirliğe Ulaşmada Hukukun Rolü........................35
b. Sürdürülebilirliğin Hukuki Niteliği ........................................38
c. Sürdürülebilirlik ve Adalet .......................................................43
d. Risk Toplumu, Sorumluluk, Kamu Yararı ve Şirket
Menfaati .......................................................................................44
e. Sürdürülebilir Kalkınma Hukuku...........................................45
II. ŞİRKETLER HUKUKU BAĞLAMINDA
SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK KAVRAMI........................................................46
A. Anonim Şirketler ile Sürdürülebilirliğin İlişkisi.................................46
1. Şirketlerin Yarattığı Negatif Dışsallıklar........................................46
2. İşletmenin Sürekliliği........................................................................51
B. Kurumsal Sürdürülebilirlik Kavramı....................................................53
C. Kurumsal Sürdürülebilirlik ile Bağlantılı Kavram ve Kurumlar .....56
1. Genel Olarak ......................................................................................56
2. Kurumsal Yönetim (Corporate Governance)................................57
a. Genel Olarak ...............................................................................57
b. Sürdürülebilir Kurumsal Yönetim ..........................................60
3. Kurumsal Sosyal Sorumluluk (Corporate Social
Responsibility).....................................................................................66
a. Kavram .........................................................................................66
b. Kurumsal Sosyal Sorumluluğun Ticari Gerekçesi...............72
c. Kurumsal Sosyal Sorumluluk ile Sürdürülebilirlik İlişkisi.74
4. Döngüsel Ekonomi (Circular Economy).......................................76
5. Üçlü Bilanço Sistemi (Triple Bottom Line)...................................78
XV
6. Çevresel, Sosyal ve Yönetim (Environmental, Social and
Governance - ESG).............................................................................79
7. Kurumsal Amaç (Corporate Purpose)............................................82
III. SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİN HUKUKİ ÇERÇEVESİ............................85
A. Sürdürülebilirlik Kavramının Şirketler Hukukunda
Düzenlenmesi Sorunu.............................................................................85
B. Hukuki Düzenleme Yaklaşımları...........................................................91
C. Uluslararası Hukukta Sürdürülebilirliğin Hukuki Çerçevesi...........94
1. Genel Olarak ......................................................................................94
2. Birleşmiş Milletler Küresel İlkeler Sözleşmesi (United
Nations Global Compact -UNGC) .................................................98
3. Birleşmiş Milletler İş Dünyası ve İnsan Hakları Rehber
İlkeleri (United Nations Guiding Principles on Business and
Human Rights -UNGP)....................................................................99
4. OECD Çok Uluslu Şirketler Rehberi (OECD Guidelines
for Multinational Enterprises)........................................................ 101
5. Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (Sustainable
Development Goals)........................................................................ 102
6. Uluslararası Çalışma Örgütü Çok Uluslu İşletmeler
ve Sosyal Politikaya İlişkin İlkeler Üçlü Bildirgesi
(International Labour Organisation Tripartite Declaration
of Principles Concerning Multinational Enterprises) .................. 104
D. Avrupa Birliği Hukukunda Sürdürülebilirliğin Hukuki
Çerçevesi................................................................................................. 105
1. Birincil Düzenlemeler................................................................... 105
2. İkincil Düzenlemeler ve Politika Belgeleri................................ 108
a. Genel Olarak ............................................................................ 108
b. Finansal Olmayan Bilgilerin Raporlanması Direktifi
(Non-Financial Reporting Directive - NFRD) ..................... 113
c. Avrupa Yeşil Mutabakatı (European Green Deal).............. 115
d. Sürdürülebilir Büyümenin Finansmanı Eylem Planı
(Action Plan: Financing Sustainable Growth)...................... 116
e. Taksonomi Tüzüğü (Taxonomy Regulation)...................... 117
XVI
f. Pay Sahibi Hakları Direktifi (Shareholders’ Rights
Directive) ................................................................................... 118
g. Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi
(Corporate Sustainability Reporting Directive - CSRD)..... 119
h. Avrupa Yeşil Tahvilleri Tüzüğü (European Green
Bonds Regulation) .................................................................... 123
i. Kurumsal Sürdürülebilirlik Due Diligence Direktifi
(Corporate Sustainability Due Diligence Directive -
CSDDD)................................................................................... 124
j. Yeşil Aklamaya İlişkin Hukuki Çerçeve .............................. 130
E. Alman Hukukunda Sürdürülebilirliğin Hukuki Çerçevesi ........... 131
1. Alman Sürdürülebilir Kalkınma Stratejisi (Deutsche
Nachhaltigkeitsstrategie) ve Temel Yasa (Grundgesetz) ........... 131
2. Alman Paylı Ortaklıklar Kanunu (Aktiengesetz) Madde 87... 134
3. Tedarik Zinciri Özen Yükümlülüğü Yasası
(Lieferkettensorgfaltspflichtengesetz - LkSG).............................. 136
4. Alman Kurumsal Yönetim Kodu 2022 (Deutscher
Corporate Governance Kodex) ...................................................... 136
F. Türk Hukukunda Sürdürülebilirliğin Hukuki Çerçevesi............... 138
1. Anayasa ve Kanunlar ..................................................................... 138
2. Türk Ticaret Kanunu..................................................................... 141
3. Kurumsal Yönetim İlkeleri ........................................................... 143
4. Sürdürülebilirlik Raporlamasına İlişkin Hukuki Çerçeve...... 145
a. Genel Olarak ............................................................................ 145
b. Kurumsal Yönetim Tebliği ve Şirketler için
Sürdürülebilirlik İlkeleri Uyum Çerçevesi ......................... 146
c. Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları ........... 150
5. Yeşil Mutabakat Eylem Planı........................................................ 156
6. Borsa İstanbul Şirketler İçin Sürdürülebilirlik Rehberi ve
Sürdürülebilirlik Endeksi.............................................................. 157
7. Sürdürülebilir Finansman Yöntemleri ....................................... 158
XVII
İKİNCİ BÖLÜM
KURUMSAL AMAÇ
I. KURUMSAL AMAÇ (CORPORATE PURPOSE) KAVRAMI........ 161
A. Tanım....................................................................................................... 161
B. Terminoloji............................................................................................. 164
C. Kurumsal Amaç Tartışmasının Güncel Niteliği.............................. 165
D. Şirketler Hukukundaki Benzer Kavramlardan Ayrıştırılması....... 168
E. Anonim Şirketlerde Menfaat Sahipleri (Paydaşlar) ....................... 171
F. Şirket Menfaati Kavramı...................................................................... 177
1. Kurumsal Amaç Kavramı ile İlişkisi ........................................... 177
2. Şirket Menfaatinin Belirlenmesinde Ölçütler .......................... 178
3. Şirket Menfaatine Yönelik Farklı Yaklaşımlar........................... 183
II. KURUMSAL AMAÇ KAVRAMININ TARİHSEL GELİŞİMİ........ 186
A. İlk Örnekler............................................................................................ 186
B. Berle - Dodd Tartışması......................................................................... 188
C. Şirketin Doğasına (Hukuki Niteliğine) İlişkin Teoriler ................ 193
1. İmtiyaz Teorisi ................................................................................ 193
2. Sözleşme Teorisi............................................................................. 194
3. Kurum Teorisi................................................................................. 196
4. Türk Hukukundaki Yaklaşım ....................................................... 198
III. KURUMSAL AMAÇ TEORİLERİ ve ANONİM ŞİRKET
YÖNETİMİNDE PAY SAHİBİ - MENFAAT SAHİBİ İKİLİĞİ...... 200
A. Genel Olarak .......................................................................................... 200
B. Pay Sahibi Önceliği Teorisi (Shareholder Primacy Theory)........... 201
1. Kavramsal Çerçeve......................................................................... 201
2. Teorinin Tarihsel Gelişimi ve Ekonomik Temelleri................ 203
a. Sahiplik ve Kontrol Ayrılığı................................................... 205
b. Vekâlet Teorisi.......................................................................... 209
c. Friedman Doktrini................................................................... 211
d. Sözleşmeler Ağı Teorisi.......................................................... 213
XVIII
3. Baskın Model Olarak Pay Sahibi Önceliği ................................ 216
4. Teorinin Ekonomik Temellerine Yönelik Hukuki Eleştiriler 218
C. Menfaat Sahibi (Paydaş) Teorisi (Stakeholder Theory) ................. 226
1. Teorinin Gelişimi ........................................................................... 226
a. Freeman ve Menfaat Sahibi Yaklaşımı.................................. 226
b. Takım Üretimi Teorisi............................................................ 229
2. Teorinin Kurumsal Amaca Yaklaşımı......................................... 230
D. Aydınlanmış Pay Sahibi Değeri Teorisi (Enlightened
Shareholder Value Theory)...........................................................................232
1. Pay Sahibi Önceliği ve Menfaat Sahibi Teorilerinin Eksik
Yanları............................................................................................... 232
2. Orta Yol Olarak Aydınlanmış Pay Sahibi Değeri Teorisi........ 234
3. Aydınlanmış Değer Maksimizasyonu Yaklaşımı ...................... 236
E. Paylaşılan Değer (Shared Value)......................................................... 238
F. Modern Kurumsal Amaç Teorisi ....................................................... 241
G. Teorilere Yönelik Eleştiriler ................................................................ 246
1. Genel Olarak ................................................................................... 246
2. Menfaat Sahibi Teorisine Yönelik Eleştiriler ............................ 246
3. Aydınlanmış Pay Sahibi Değeri Teorisine Yönelik Eleştiriler 249
H. Kurumsal Amaç Teorileri ile Sürdürülebilirliğin İlişkisi ............... 255
I. Pay Sahibi Önceliği ve Menfaat Sahibi Teorilerinin
Örtüştüğü Durumlar............................................................................ 258
1. Genel Olarak ................................................................................... 258
2. Menfaat Sahiplerinin Çıkarlarının Gözetilmesinin
Kârlılık Üzerindeki Etkisi ............................................................. 259
3. Sürdürülebilirliğin Ticari Gerekçesi (Business Case for
Sustainability).................................................................................. 264
4. Eleştiriler ve Değerlendirmemiz................................................. 268
IV. KURUMSAL AMACA İLİŞKİN HUKUKİ ÇERÇEVE..................... 272
A. Karşılaştırmalı Hukukta Kurumsal Amaç ........................................ 275
1. ABD Hukuku ve Pay Sahibi Önceliği......................................... 275
XIX
a. Pay Sahibi Önceliği Modelinin Dayanakları...................... 275
i. Dodge v. Ford Kararı.......................................................... 275
ii. Delaware Mahkemesi Kararları ..................................... 278
iii. İçtihat ve Dayanakların Değerlendirilmesi.................. 280
b. Paydaş Yasaları (Constituency Statutes) ............................... 282
c. Kamu Yararına Şirketler (Benefit Corporations) ................ 284
2. İngiliz Hukuku ve Aydınlanmış Pay Sahibi Değeri.................. 286
a. Birleşik Krallık Şirketler Yasası (UK Companies Act
2006) ......................................................................................... 286
b. Birleşik Krallık Kurumsal Yönetim Kodu (UK
Corporate Governance Code).................................................. 290
3. Alman Hukuku ve Şirket Menfaati.............................................. 291
a. Açık Hükmün Eksikliği.......................................................... 291
b. Şirket Menfaati (Unternehmensinteresse) ............................ 294
c. Birlikte Karar Alma (Mitbestimmung)................................. 300
4. Fransız Hukuku ve Varoluş Sebebi (Raison d’être) .................. 301
B. Türk Hukukunda Kurumsal Amaç .................................................... 306
1. Genel Olarak ................................................................................... 306
2. Türk Ticaret Kanunu’nun Gerekçesinde Menfaat Sahipleri.. 308
3. Türk Ticaret Kanunu’ndaki İlgili Düzenlemeler...................... 311
a. “Kanunen Yasaklanmamış Her Türlü Ekonomik
Amaç ve Konu” Kavramı (TTK m. 331)............................ 311
i. Genel Olarak ..................................................................... 311
ii. Ekonomik Amacın Kurumsal Amaç ile İlişkisi........... 313
b. Pay Sahiplerinin Kâr Payı Alma Hakkı................................ 316
c. Pay Sahiplerinin Menfaatlerine Yönelik Diğer
Düzenlemeler........................................................................... 322
d. Türk Hukukunda “Şirket Menfaati” Kavramı (TTK
m. 369) ...................................................................................... 324
e. Çevresel ve Sosyal Sorumlu Kararların İşletme
Konusu Kapsamında Değerlendirilmesi ............................ 330
XX
f. Menfaat Sahiplerine İlişkin Düzenlemeler......................... 334
i. Genel Olarak ..................................................................... 334
ii. Yedek Akçeler.................................................................... 337
iii. Bağışlar ............................................................................... 339
iv. Menfaat Sahiplerinin Şirkete Katılımı.......................... 341
4. Kurumsal Yönetim Düzenlemeleri............................................. 341
V. KURUMSAL AMACIN BELİRLENMESİ VE TAKİBİNDE
YÖNTEM...................................................................................................... 344
A. Mevcut Düzenlemelerin Yetersizliği.................................................. 344
B. Şirketlerin Kurumsal Amaç Açıklamaları......................................... 346
1. Genel Olarak ................................................................................... 346
2. Şirket Esas Sözleşmelerinde Kurumsal Amaç Kayıtlarına
Yer Verilmesi.................................................................................... 347
a. Tarihsel Süreçte Kurumsal Amaç Kayıtları........................ 347
b. Zorunlu Kurumsal Amaç Kaydı........................................... 349
c. İhtiyari Kurumsal Amaç Kaydı............................................. 351
i. Uygulama Örnekleri........................................................ 351
ii. Emredici Hükümler İlkesi Karşısındaki Durum........ 354
iii. Kurumsal Amaca İlişkin Esas Sözleşme
Kayıtlarının Niteliği ......................................................... 358
3. Esas Sözleşme Dışındaki Kurumsal Amaç Açıklamaları ........ 360
4. Kurumsal Amaç Açıklamalarının İşlevselliği Sorunu ............. 361
5. Kurumsal Amacı Belirlemeye Yetkili Organ............................. 366
C. Kurumsal Amacın Şirketler Kanununda Tanımlanması ............... 370
D. Yeni Şirket Formları.............................................................................. 372
XXI
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE KURUMSAL
AMAÇ BAĞLAMINDA ANONİM ŞİRKET
YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN HUKUKİ
SORUMLULUĞU
I. SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE KURUMSAL AMACIN
YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN HUKUKİ
SORUMLULUĞUYLA İLİŞKİSİ............................................................ 377
A. Kurumsal Sürdürülebilirliğin Sağlanmasında Yönetim
Kurulu Üyelerinin Rolü ....................................................................... 377
B. Anonim Şirket Tüzel Kişiliğinin Sürdürülebilirlikten
Doğan Sorumluluğu ile Yönetim Kurulu Üyelerinin
Sorumluluğunun Ayrıştırılması.......................................................... 381
1. Genel Olarak ................................................................................... 381
2. Şirketin Sürdürülebilirlikten Doğan Sorumluluğunun
Yöneticilerin Sorumluluğuna Etkisi ........................................... 385
3. Anonim Şirketin Sürdürülebilirlikten Doğan
Sorumluluğunun Dayanakları ..................................................... 386
C. Yönetim Kurulu Üyelerinin Sürdürülebilirlik ve Kurumsal
Amaçtan Doğan Sorumluluğunun İki Boyutu................................ 391
1. Sorunun Ortaya Konulması......................................................... 391
2. Sürdürülebilirliğe Aykırı Kararlardan Doğan Sorumluluk..... 393
3. Sürdürülebilirliğe Uygun Kararlardan Doğan Sorumluluk ... 395
D. Tazminat Sorumluluğunun Kurumsal Sosyal Sorumluluk
Kavramından Ayrıştırılması................................................................ 396
II. YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN GENEL
YÜKÜMLÜLÜKLERİ KAPSAMINDA
SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE KURUMSAL AMAÇTAN
DOĞAN SORUMLULUĞU.................................................................... 398
A. Özen ve Bağlılık Yükümlülüklerinin İhlalinden Doğan
Sorumluluk............................................................................................. 398
XXII
1. Sürdürülebilirlikten Doğan Sorumluluğun Özen ve
Bağlılık Yükümlülükleriyle İlişkisi .............................................. 398
2. Bağlılık Yükümlülüğü ve Şirket Menfaati .................................. 402
a. Genel Olarak ............................................................................ 402
b. Menfaat Dengesinin Kurulması............................................ 404
3. Özen Yükümlülüğü ve Ticari Muhakeme Kuralı (Business
Judgment Rule) ................................................................................ 406
a. Genel Olarak ............................................................................ 406
b. Sürdürülebilirliğe Aykırı Kararlardan Doğan
Sorumluluk............................................................................... 411
c. Kârlılığı Azaltan, Sürdürülebilirlik İlkelerine Uygun
Kararlardan Doğan Sorumluluk........................................... 419
i. Sorunun Ortaya Konulması........................................... 419
ii. Yöneticilerin Takdir Yetkisinin Genişleyerek
Sorumluluklarının Daraldığı Görüşü ........................... 423
iii. Değerlendirmemiz........................................................... 427
B. Uyum (Compliance) Sorumluluğu .................................................... 433
1. Genel Olarak ................................................................................... 433
2. Sürdürülebilirliğe İlişkin Kural ve İlkelere Uyum.................... 436
3. Sürdürülebilirlik İlkelerine Uyum Yükümlülüğünün
Yöneticilerin Takdir Yetkisi ve Sorumluluğuna Etkisi ............ 444
III. YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK
VE KURUMSAL AMACA İLİŞKİN ÖZEL SORUMLULUK
HÂLLERİ...................................................................................................... 448
A. Genel Olarak .......................................................................................... 448
B. Sürdürülebilirlik Raporlamasından Doğan Sorumluluk............... 450
1. Genel Olarak ................................................................................... 450
2. Sürdürülebilirliğe İlişkin Raporlama Uygulamaları ................ 453
a. Finansal Bilgi ile Finansal Olmayan Bilginin İlişkisi ........ 453
b. Raporlama Uygulamalarına İlişkin Sorunlar..................... 457
3. Avrupa Birliği Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama
Direktifi (CSRD) Uyarınca Sorumluluk................................... 461
XXIII
4. Türk Hukukunda Kamuyu Aydınlatma Belgelerinden
Doğan Sorumluluk......................................................................... 465
a. Kapsam...................................................................................... 465
b. Sürdürülebilirlik Raporlarının Kamuyu Aydınlatma
Belgesi Niteliği ......................................................................... 467
c. Yönetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluğu ve Şartları ...... 470
C. Yeşil Aklama (Greenwashing) Uygulamalarından Doğan
Sorumluluk............................................................................................. 478
1. Kavram............................................................................................. 478
2. Yeşil Aklamadan Doğan Sorumluluğun Hukuki Dayanakları482
a. Uluslararası Hukuktan Örnekler.......................................... 482
b. Türk Hukukundaki Durum................................................... 485
D. Due Diligence Yükümlülüklerinden Doğan Sorumluluk................ 492
1. Kavram............................................................................................. 492
2. Hukuki Çerçeve .............................................................................. 494
3. Avrupa Birliği Kurumsal Sürdürülebilirlik Due Diligence
Direktifi (CSDDD) Uyarınca Sorumluluk ............................... 496
E. Tedarik Zinciri Düzenlemelerinden Doğan Sorumluluk.............. 504
1. Tedarik Zinciri Kavramı................................................................ 504
2. Hukuki Çerçeve .............................................................................. 506
a. Genel Olarak ............................................................................ 506
b. Alman Tedarik Zinciri Özen Yükümlülüğü Yasası
(Lieferkettensorgfaltspflichtengesetz - LkSG)....................... 509
i. Kanunun Önemi ve Kapsamı......................................... 509
ii. Sorumluluk........................................................................ 513
c. Avrupa Birliği Kurumsal Sürdürülebilirlik Due
Diligence Direktifi’ndeki (CSDDD) Faaliyet Zinciri
Düzenlemeleri.......................................................................... 518
3. Tedarik Zinciri Düzenlemelerinin Türkiye’deki Anonim
Şirketlerin Yönetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluğuna
Etkisi ................................................................................................. 520
XXIV
F. Yönetim Kurulu Üyelerinin Anonim Şirketin Kendi
Taahhütlerine Aykırılıktan Doğan Sorumluluğu............................ 525
1. Genel Olarak ................................................................................... 525
2. Esas Sözleşmede Yer Alan Kurumsal Amaç Hükümleri......... 527
3. Anonim Şirketin Sözleşmesel İlişkilerindeki
Sürdürülebilirlik Taahhütleri ....................................................... 532
a. Sözleşmelerde Yer Alan Çevresel ve Sosyal
Yükümlülükler.......................................................................... 532
b. Sürdürülebilir Finansman Araçları Kapsamındaki
Sürdürülebilirlik Taahhütleri ................................................ 534
c. Şirketlerin Sözleşmesel Yükümlülüklerine
Aykırılıktan Yönetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluğu... 536
4. İnternet Sitelerindeki ve Davranış Kodlarındaki Tek
Taraflı Taahhütler........................................................................... 538
a. Uygulama Örnekleri............................................................... 538
b. Şirketlerin Tek Taraflı Taahhütleri ve Davranış
Kodlarının Bağlayıcılığı.......................................................... 541
i. Sorunun Ortaya Konulması........................................... 541
ii. Sürdürülebilirlik Taahhütleri ve Davranış
Kodlarının Sözleşmelerin Parçası Hâline
Getirilmesi......................................................................... 545
iii. Diğer Hukuki Mekanizmalar.......................................... 548
iv. Gönüllü Taahhütlerin Şirketlerin Özen
Yükümlülüğüne Dahil Kabul Edilmesi:
Milieudefensie ve diğerleri v. Royal Dutch Shell Davası. 554
5. Şirketlerin Sürdürülebilirliğe İlişkin Tek Taraflı veya
Sözleşmesel Taahhütlerinin Yönetim Kurulu Üyelerinin
Özen Borcu Kapsamında Değerlendirilmesi............................ 558
IV. TÜRK TİCARET KANUNU’NUN 553. MADDESİ
KAPSAMINDA SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE KURUMSAL
AMAÇTAN DOĞAN HUKUKİ SORUMLULUK DAVASI............ 559
A. Genel Olarak .......................................................................................... 559
B. Hukuki Sorumluluğun Şartları........................................................... 561
XXV
1. Kanuna veya Esas Sözleşmeye Aykırılık.................................... 561
2. Kusur................................................................................................. 565
3. Zarar.................................................................................................. 570
a. Genel Olarak ............................................................................ 570
b. Doğrudan Zarar....................................................................... 573
c. Dolaylı Zarar............................................................................. 576
4. İlliyet Bağı........................................................................................ 579
C. Davacılar ................................................................................................. 580
1. Şirket................................................................................................. 580
2. Pay Sahipleri ve Alacaklılar........................................................... 583
3. Diğer Menfaat Sahiplerinin Durumu......................................... 584
D. Davalılar.................................................................................................. 586
V. YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN
SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞE İLİŞKİN YÜKÜMLÜLÜK VE
SORUMLULUKLARINI ÖNGÖREN KATI HUKUK
KURALLARININ GEREKLİLİĞİ......................................................... 591
A. Genel Olarak .......................................................................................... 591
B. Haksız Fiil Sorumluluğunun Yetersizliği.......................................... 594
C. Katı Hukuk Kuralları ile Yumuşak İlke ve Standartlar
Arasındaki Tercih .................................................................................. 598
1. Sorunun Ortaya Konması ............................................................ 598
2. Katı Hukuk Kurallarının Karşısındaki Görüşler...................... 600
3. Yumuşak İlke ve Standartların Yetersizliği ................................ 602
D. Şirketler Hukuku Reformu.................................................................. 604
1. Mevcut Şirketler Hukuku Düzenlemelerindeki Sorunlar...... 604
2. Sürdürülebilirlik ve Menfaat Sahiplerinin Çıkarlarının
Şirket Menfaati ile Özen ve Bağlılık Yükümlülüklerine
Dahil Edilmesi................................................................................. 609
a. Farklı Görüşler......................................................................... 609
b. Özen ve Bağlılık Yükümlülüğünün Yeniden Formüle
Edilmesi Gerektiği Görüşü.................................................... 611
XXVI
i. Menfaat Sahiplerinin Çıkarlarının Gözetilmesi
İmkânı................................................................................. 611
ii. Menfaat Sahiplerinin Çıkarlarının Gözetilmesi
Zorunluluğu ...................................................................... 613
c. Mevcut Özen ve Bağlılık Yükümlülüklerinin Menfaat
Sahiplerinin Çıkarlarını Zaten Kapsadığı Görüşü............ 615
d. Özen ve Bağlılık Yükümlülüğünün Genişletilmesinin
Karşısındaki Görüşler............................................................. 617
3. Pay Sahipleri Dışında Kalan Menfaat Sahiplerine de
Sorumluluk Davası Hakkı Tanınması......................................... 619
4. Destekleyici Kurumsal Yönetim Mekanizmaları ..................... 622
E. Değerlendirmemiz................................................................................ 624
SONUÇ................................................................................................................ 631
KAYNAKÇA........................................................................................................ 649